“Tam Cốc có chùa không?” – Câu hỏi này làm tôi nhớ ngay đến lần đầu dắt một cô bạn người Hàn Quốc đến đây. Cô ấy cứ xuýt xoa mãi: “Sao lại có nơi vừa có sông, vừa có núi, lại vừa có chùa cổ kính trong hang động thế này?”. Và tôi đã cười, bảo rằng: “Có chứ, không chỉ có, mà ngôi chùa ở đây còn được mệnh danh là đẹp thứ nhì trời Nam đấy!”
Vâng, thưa các bạn, Tam Cốc không chỉ có những hang động kỳ vĩ và những cánh đồng lúa thơ mộng. Nằm trong quần thể danh thắng Tam Cốc – Bích Động, còn có một ngôi chùa cổ mang tên chùa Bích Động – một tuyệt tác kiến trúc Phật giáo ẩn mình trong lòng núi đá vôi, chứa đựng biết bao câu chuyện lịch sử và tâm linh .
Hôm nay, với góc nhìn của một người con Ninh Bình, tôi sẽ dẫn bạn vào hành trình khám phá “Nam thiên đệ nhị động” – ngôi chùa khiến bao du khách phải trầm trồ, để bạn thấy rằng, “lễ chùa Bích Động” cũng là một phần không thể thiếu trong chuyến du ngoạn Tam Cốc đấy.
Ngôi chùa Bích Động cổ kính nằm trên lưng chừng núi, trong quần thể danh thắng Tam Cốc
I. Chùa Bích Động – “Nam Thiên Đệ Nhị Động” Giữa Chốn Sơn Lâm
Chùa Bích Động nằm cách bến thuyền Tam Cốc chỉ khoảng 2km, thuộc địa phận xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, Ninh Bình . Đây là một ngôi chùa cổ được xây dựng trên dãy núi đá vôi từ năm 1428, đầu thời Hậu Lê .
Đặc biệt, danh xưng “Bích Động” (Động Xanh) do chính tể tướng Nguyễn Nghiễm – cha của đại thi hào Nguyễn Du – đặt tên vào năm 1773 . Và vào năm Giáp Ngọ (1774), khi đến thăm chùa, thấy cảnh sắc núi non, sông nước, cây cối đều xanh tươi, chúa Trịnh Sâm đã công nhận và khắc hai chữ “Bích Động” vào vách núi . Ngôi chùa này được người xưa ưu ái gọi là “Nam thiên đệ nhị động” – động đẹp thứ nhì trời Nam, chỉ đứng sau động Hương Tích .
Anh Nguyễn Văn Nam – một hướng dẫn viên du lịch lâu năm ở Ninh Bình, từng tâm sự với tôi: “Có những du khách nước ngoài họ đến chùa Bích Động, họ đã khóc vì xúc động. Họ bảo rằng, đi khắp Đông Nam Á, chưa thấy ngôi chùa nào mà núi, động, chùa lại hòa quyện vào nhau hoàn hảo và linh thiêng đến thế.”
II. Kiến Trúc Độc Đáo: Ba Ngôi Chùa Trên Một Dãy Núi
Điều làm nên sự khác biệt của chùa Bích Động so với các ngôi chùa khác chính là bố cục kiến trúc theo hình chữ “Tam” (ba). Chùa gồm 3 ngôi riêng biệt, nằm dọc theo sườn núi từ thấp lên cao .
1. Chùa Hạ – Nơi Bắt Đầu Hành Trình Tâm Linh
Chùa Hạ nằm dưới chân núi, được xây dựng trên nền cao với 5 gian, 2 tầng 8 mái uốn cong như hình thuyền rồng . Điểm đặc biệt là các cột đá trong chùa Hạ đều được làm từ đá nguyên khối, cao hơn 4 mét, không ghép nối – một kỳ công của nghệ thuật điêu khắc đá thời xưa. Trong chùa thờ Phật và ba vị Đại sư Chí Kiên, Chí Thể, Chí Tâm – những người có công xây dựng và trùng tu chùa .
Phía trước chùa Hạ là một chiếc cầu đá 3 nhịp bắc qua đầm sen. Vào mùa hè, đầm sen nở hồng rực, cảnh sắc vừa nên thơ, vừa linh thiêng .
Cầu đá ba nhịp và đầm sen trước cửa chùa Hạ, chùa Bích Động, Ninh Bình
2. Chùa Trung – Nửa Chạm Mây, Nửa Ẩn Mình Trong Hang
Từ chùa Hạ, bạn sẽ bước lên 120 bậc đá theo đường hình chữ S để lên chùa Trung . Đây là ngôi chùa độc nhất vô nhị: một nửa gắn với hang động, một nửa lộ thiên. Phía ngoài là mái chùa cổ kính, phía trong lại là không gian tĩnh mịch của hang đá .
Ngay trước chùa Trung, trên vách đá thẳng đứng, bạn sẽ thấy hai chữ Hán lớn “Bích Động” do tể tướng Nguyễn Nghiễm viết và chúa Trịnh Sâm đặt bút phê duyệt . Cạnh đó là hai tấm bia đá cổ, ghi lại lịch sử hình thành chùa từ thời vua Lê Dụ Tông (1705-1729) .
3. Chùa Thượng – Điểm Cao Nhất, Nơi Phật Bà Quan Âm Ngự Trị
Qua chùa Trung, bước lên 21 bậc đá nữa là đến động Tối – động chính của Bích Động. Đây là một hang động sâu, tĩnh mịch, với nhũ đá muôn hình vạn trạng. Trong động còn treo một quả chuông đồng cổ được đúc từ năm 1707 (Đinh Hợi) .
Vượt qua động Tối, leo thêm gần 40 bậc đá nữa, bạn sẽ đến chùa Thượng – ngôi chùa nhỏ nằm ở vị trí cao nhất, gần đỉnh núi Bích Động. Trong chùa chỉ thờ một tượng Phật bà Quan Âm, bên cạnh là hai miếu thờ Sơn Thần và Thổ Địa . Từ đây, bạn có thể phóng tầm mắt nhìn xuống, thấy cánh đồng Ngũ Môn, dòng sông Ngô Đồng uốn lượn và 5 ngọn núi xung quanh như 5 cánh hoa sen, tạo thế “Ngũ Nhạc Sơn” rất linh thiêng .
III. Xuyên Thủy Động – “Hang Nước” Dưới Chân Chùa
Bên cạnh 3 ngôi chùa, ở phía dưới chân núi còn có Xuyên Thủy Động – một hang động nước dài khoảng 120m, chạy xuyên qua lòng núi . Trước đây, du khách có thể đi thuyền qua động này, nhưng hiện nay, do ảnh hưởng của thiên nhiên và để bảo tồn, hoạt động này đã hạn chế. Dù vậy, đứng từ chùa Hạ nhìn sang, bạn vẫn có thể thấy cửa hang ẩn hiện dưới chân núi, như một nét chấm phá thêm phần kỳ ảo cho bức tranh sơn thủy.
Cửa Xuyên Thủy Động – hang nước dưới chân núi Bích Động, thuộc quần thể Tam Cốc
IV. Đền Thái Vi Và Động Thiên Hương – Những “Phần Thưởng” Trên Hành Trình
Trên cùng một tour tham quan, bên cạnh chùa Bích Động, bạn cũng sẽ ghé thăm đền Thái Vi và động Thiên Hương .
- Đền Thái Vi: Nằm trên nền đất của Hành cung Vũ Lâm xưa – nơi vua tôi nhà Trần lui về xây dựng căn cứ trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông . Ngôi đền cổ kính thờ các vua Trần (Thái Tông, Thánh Tông) và các danh tướng như Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải. Toàn bộ đền làm bằng đá xanh nguyên khối, rất độc đáo.
- Động Thiên Hương: Là một động khô nằm trên lưng chừng núi, có vòm động hình quả chuông lớn. Trong động có miếu thờ bà Trần Thị Dung – người đã truyền dạy nghề thêu ren cho người dân địa phương .
V. Thông Tin Hữu Ích Cho Chuyến Tham Quan
1. Giá vé và giờ mở cửa
- Vé tham quan Tam Cốc (bao gồm cả tuyến chùa Bích Động): 120.000đ/người lớn, 60.000đ/trẻ em (dưới 1m4) .
- Vé thuyền: 150.000đ/thuyền (4 khách Việt hoặc 2 khách quốc tế) .
- Tham quan chùa Bích Động: Miễn phí (vé đã bao gồm) .
2. Lưu ý khi tham quan chùa
- Chùa là nơi linh thiêng, nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo.
- Khi bước vào khu vực chùa, hãy giữ yên tĩnh, không cười đùa ồn ào.
- Đường lên chùa Trung và chùa Thượng khá dốc, nhiều bậc thang, bạn nên đi giày thể thao để dễ di chuyển.
- Nên đi vào buổi sáng (7h-9h) hoặc chiều mát (15h-17h) để tránh nắng và có ánh sáng đẹp cho ảnh.
Kết lại: Tam Cốc có chùa không? Câu trả lời là CÓ, và đó không chỉ là một ngôi chùa, mà là một quần thể kiến trúc tâm linh kỳ vĩ bậc nhất Ninh Bình. Hãy đến để một lần được đặt chân lên những bậc đá rêu phong, để lắng nghe tiếng chuông chùa vọng ra từ lòng núi, và để cảm nhận sự bình yên, linh thiêng hiếm có giữa chốn Cố đô.
FAQ – Những Câu Hỏi Thường Gặp Về Chùa Ở Tam Cốc
1. Có mấy ngôi chùa trong quần thể Tam Cốc – Bích Động?
Trong khu vực Tam Cốc – Bích Động có chùa Bích Động (gồm chùa Hạ, Trung, Thượng). Ngoài ra, bạn cũng có thể ghé thăm đền Thái Vi (di tích lịch sử chứ không phải chùa) trên cùng tuyến tham quan .
2. Thời gian tham quan chùa Bích Động mất bao lâu?
Nếu bạn đi bộ từ chùa Hạ lên đến chùa Thượng và tham quan toàn bộ, bạn sẽ mất khoảng 45 phút – 1 giờ. Tổng thời gian cho toàn bộ tour thuyền Tam Cốc (bao gồm cả 3 hang, đền Thái Vi, chùa Bích Động) là khoảng 2-2.5 giờ .
3. Leo lên chùa Bích Động có mệt không?
Độ khó trung bình. Từ chùa Hạ lên chùa Trung có 120 bậc đá, từ chùa Trung lên chùa Thượng có khoảng 60 bậc nữa. So với Hang Múa (gần 500 bậc), leo Bích Động nhẹ nhàng hơn nhiều, phù hợp với người lớn tuổi và trẻ em .
4. Có thể đi thuyền đến chùa Bích Động không?
Thuyền sẽ đưa bạn đến bến đỗ gần chùa Bích Động (sau khi tham quan 3 hang và đền Thái Vi). Từ bến, bạn sẽ đi bộ lên chùa. Bạn không thể đi thuyền trực tiếp vào chùa vì chùa nằm trên lưng chừng núi, không có đường thủy.
5. Nên đi chùa Bích Động vào mùa nào đẹp nhất?
Đẹp nhất là vào mùa xuân (tháng 1-3) – thời tiết mát mẻ, có nhiều lễ hội , hoặc mùa hè (tháng 5-6) – khi những cánh đồng lúa ven sông chín vàng rực, đầm sen phía trước chùa nở hồng thắm .
6. Có cần ăn mặc theo quy định riêng khi vào chùa không?
Chùa Bích Động là một ngôi chùa Phật giáo linh thiêng, vì vậy bạn nên mặc quần áo kín đáo, lịch sự. Tránh mặc quần short quá ngắn, áo ba lỗ, hoặc trang phục hở hang để thể hiện sự tôn trọng với nơi thờ tự.
