Quán ăn ngon Cúc Phương: Ăn gì, ở đâu, giá ra sao?

Đi Cúc Phương, ngoài việc ngắm đàn bướm hay nghe chim hót, câu hỏi khiến tôi trăn trở nhất luôn là: trưa nay ăn gì? Đừng lo, tôi đã thử hết mấy quán quanh đây rồi. Từ dê núi thơm lừng, cơm cháy giòn tan, tới mấy mẻ mắm tép đúng điệu – bài viết này sẽ chỉ bạn địa chỉ, giá tiền, và bật mí mùa nào ngon nhất.

Đi Ninh Bình, gọi món gì cho đúng?

Hỏi tôi nhớ Ninh Bình nhất điều gì ư? Không phải núi non trùng điệp, cũng chẳng phải mấy dòng sông thơ mộng. Mà là bữa cơm. Đúng vậy. Mỗi lần ngược xuôi về đây, cái làm tôi háo hức nhất là lúc ngồi xuống mâm, bưng bát cơm nóng mà thấy đĩa thịt dê thái mỏng, bát cơm cháy vừa giòn, bát mắm tép đặc quánh thơm phức. Người dân ở đây ăn ngon bởi họ thuộc từng góc vườn, từng con suối – chỗ nào rau thơm thế nào, tháng mấy bắt tép được, nhà ai còn giữ cách ướp thịt của cụ kỵ. Cái duyên của ẩm thực Cố đô nằm ở chỗ chẳng có gì cầu kỳ, nhưng mỗi món đều có hồn riêng. Trong bài này, tôi sẽ chỉ bạn ăn ở đâu, giá bao nhiêu, mùa nào hợp món gì và cái gì có thể mua về khoe với người nhà. Và nếu có ai bảo tôi nói quá lên, thì tôi xin thưa: cứ thử một chuyến, ăn thử một bữa, rồi tự nghiệm nhé.

Món dê Ninh Bình – sao người ta đồn hay đến thế?

Mấy ai đến Ninh Bình mà chẳng nghe thiên hạ đồn về dê núi. Tôi cũng từng nghĩ dê thì dê, ăn ở đâu chẳng giống nhau. Mãi đến lần theo chân mấy ông bạn địa phương lên tận chân núi Mã Yên, thử miếng dê tái chanh ở đấy, tôi mới vỡ lẽ. Thịt nó săn chắc, ngọt lịm, mà quan trọng là chẳng có mùi hôi gì ráo. Đàn dê ở đây thả rông trên núi đá vôi, ăn lá cây thuốc, uống nước suối. Nghe vậy thôi đã muốn xách xe đi ăn thử.

Đi ăn dê ở vùng này, mâm dê đầy đủ phải có từ 10 đến 12 món. Nhưng theo tôi, chỉ cần gọi đúng ba món sau, cuộc nhậu đã gọi là trọn vẹn: tái chanh, áp chảo và lẩu. Gọi đúng thứ tự ấy, thế nào cũng hài lòng.

Dê tái chanh – gọi trước thì không bao giờ sai

Dê tái chanh đúng chất phải là thịt thái lát mỏng tang, trộn với nước cốt chanh vắt tay, hành tây thái chỉ, vài lá chanh non và chút ớt băm. Chanh ngấm vào thịt chừng 15 phút, thịt chuyển màu trắng đục, dai dai giòn giòn. Ăn vào thấy vị chua thanh bật dậy đầu lưỡi, rồi cay cay lan dần. Quan trọng nhất là mùi tỏi phi vàng thơm phức rắc lên trên – thứ đó mới làm nên cái hồn của đĩa tái. Năm 2023, món này được Taste Atlas vinh danh trong danh sách ẩm thực Đông Nam Á đáng thử. Theo tôi, danh hiệu đó chẳng có gì quá lời.

• Địa chỉ gợi ý:

• Quán dê Giao Thủy (đường Tràng An, gần cổng vào khu du lịch) – bán từ 10h sáng đến 10h tối, đĩa tái chanh tầm 120-150k.

• Nhà hàng dê Đức Phát (phố Hàng Điếu) – chuyên mâm dê đủ món, trọn mâm 6 người khoảng 1,2 triệu.

• Quán dê Anh Vũ (xã Ninh Hòa, Hoa Lư) – hơi xa trung tâm nhưng dê thả núi thật, giá mềm hơn, một đĩa tái chỉ 90k.

Dê áp chảo và dê nướng – thơm khói mà ngọt đến từng thớ

Nếu tái chanh là sự tươi mát, thì dê áp chảo và dê nướng là câu chuyện của lửa. Thịt được ướp với mật ong, sả băm, riềng giã nhuyễn và chút ngũ vị hương. Áp chảo trên chảo gang nóng đỏ, lớp ngoài cháy xém, vàng ruộm, bên trong vẫn hồng hào, mọng nước. Ăn một miếng, vị ngọt tự nhiên bung ra, hòa với mùi thơm của riềng sả ủ trong từng thớ thịt. Còn dê nướng xiên que trên than hoa thì khác hẳn. Da se lại, giòn rụm. Phần mỡ chảy tong tỏng, thơm đến mức chỉ đứng ngoài đường cũng đủ thèm.

• Mẹo thưởng thức: Phải cuốn với bánh tráng, thêm lá móc mật, lá đinh lăng, chấm muối tiêu chanh hoặc nước mắm tỏi ớt. Đừng cuốn quá to, một miếng vừa ăn để cảm nhận đủ vị. Nếu ghé mấy quán ven Tam Cốc, nhớ bảo họ cho thêm lá sung. Đắng nhẹ mà ăn với thịt dê thì “hợp cạ” đấy.

Lẩu dê – ngày se lạnh mà có nồi này là hết ý

Đi Ninh Bình vào mùa thu đông, trời rét căm căm, quây quần bên nồi lẩu dê nghi ngút khói, chuyện trò gì cũng trở nên rôm rả. Nước dùng ninh từ xương dê và mấy nhánh sả đập dập, thêm quế chi, hồi, thảo quả. Vị ngọt thanh, không hề ngậy. Thịt dê thái mỏng, nhúng tái vừa chín tới, chấm với mắm tôm pha chanh ớt. Miếng nào ra bát cũng mềm, ngọt, tan trong miệng. Có hôm tôi ăn tận ba bát bún vẫn còn thòm thèm.

• Lưu ý giá cả: Lẩu dê cho 4-5 người dao động 350-450k/nồi, tùy chỗ. Mấy nhà hàng ven đường Tràng An thường đội giá hơn một chút, nhưng bù lại không gian sạch sẽ, hợp đi cùng gia đình. Nếu nhóm đông, nên gọi thêm đĩa dê xào lăn – thịt xào sả ớt, ăn với bánh mì hay cơm nóng đều hao cơm vãi.

Về thời điểm, dê non ngon nhất vào khoảng tháng 9 đến tháng 11 âm lịch. Lúc đó thịt mềm, ngọt, đang vào vụ béo. Tránh tháng 5 đến tháng 7, vì dê thay lông, thịt dễ có mùi và dai hơn. Dân sành ăn thường né khoảng thời gian đó.

Nếu đi tự túc, buổi sáng thăm chùa Bái Đính, trưa ghé Tam Cốc ăn cơm cháy, tối về Hoa Lư ngồi nhậu dê. Lịch trình gọn mà đủ đầy. Nhiều người hỏi tôi: “Ăn dê Ninh Bình ở đâu là chuẩn nhất?” Thú thật, tôi chẳng có câu trả lời duy nhất. Mỗi quán một kiểu, mỗi quán một cái hay. Quán thì nước chấm đậm đà, quán thì khâu tẩm ướp tỉ mỉ. Điểm chung là thịt dê ở đây luôn tươi và sạch. Cứ mạnh dạn gọi đi, thử rồi sẽ tìm ra quán hợp khẩu vị của mình. Còn phân vân quá thì tôi mách nước: ra bất kỳ quán nào đông khách giờ trưa, ngồi vào gọi một đĩa tái chanh, một nồi lẩu. Chắc chắn không lỗi đâu.

Mấy món dân dã ở Ninh Bình, ăn là dính

Nếu dê núi là thứ cầu kỳ, thì mấy món tôi kể sau đây mới là “ruột thịt” của người bản địa. Cứ đi dọc đường, thấy quán nào đông khách là ghé. Đảm bảo ăn đúng vị. Và thấm cái hồn của vùng đất này.

Cơm cháy – tưởng đơn giản mà lắm công phu

Tôi cũng từng nghĩ cơm cháy chỉ là cơm nguội chiên giòn. Sai bét. Ăn thử ở Ninh Bình mới vỡ lẽ. Người ta chọn gạo tám thơm, nấu chín rồi dàn thật mỏng, phơi se mặt, sau đó mới chiên ngập dầu với lửa vừa. Miếng cơm cháy vàng ruộm, phồng đều. Cắn một cái, nghe “rôm rốp” vỡ tan trong miệng.

Cái hay nhất là phần sốt ăn kèm. Có quán làm sốt thịt băm cà chua. Có quán lại sốt dê xào lăn sền sệt. Cũng có chỗ chỉ đơn giản là mỡ hành với chà bông tơi. Vị giòn của cơm quyện với vị mặn ngọt của sốt. Ăn một miếng là muốn miếng nữa. Thật đấy.

Mách bạn mấy quán ngon khỏi phải nghĩ:

• Cơm cháy Thu Hà – đường Tràng An, Tam Cốc. Mở 9h đến 21h. Đĩa sốt dê tầm 60-70k.

• Cơm cháy Cô Liên – gần khu du lịch Tràng An. Giá tương tự, quán đông nhất giờ trưa.

• Muốn mua mang về, ra chợ Ninh Bình có hộp đóng gói sẵn. Từ 30-50k/hộp tùy loại sốt. Để ngoài tủ lạnh được tầm một tuần.

Ốc núi – vị dai giòn chẳng nơi nào có

Đi sâu vào Vườn Quốc gia Cúc Phương hay Tam Cốc, đừng vội về nếu chưa ăn ốc núi. Loại này sống trong khe suối, hang động. Thịt dai và giòn hơn ốc đồng tận mấy lần.

Tôi còn nhớ lần đầu ăn ốc núi thái bóp gỏi ở quán ven đường vào Cúc Phương. Ốc luộc chín tới. Lấy phần thịt chân thái lát mỏng như tờ giấy, trộn với rau rừng, lạc rang, hành phi và nước mắm chua ngọt. Vị chua của chanh. Vị cay của ớt. Vị bùi của lạc. Vị sần sật của ốc. Tất cả hòa vào nhau. Đưa thìa lên miệng là cả bàn im phăng phắc, ai cũng tập trung ăn.

Ngoài gỏi, ốc núi xào sả ớt hay hấp bia cũng thuộc dạng “nghiện”. Quán nào ven đường vào Cúc Phương cũng có. Giá từ 150-250k một đĩa tùy loại, đông nhất vào mùa hè.

Miến lươn Phát Diệm – tỉ mỉ từng sợi

Xuống vùng ven biển Kim Sơn, miến lươn Phát Diệm là thứ khiến thực khách mê mẩn vì sự kỳ công. Lươn đồng được làm sạch, lọc từng khúc xương nhỏ, xé thịt xào nghệ cho vàng ươm. Màu vàng đã hấp dẫn, mùi thơm lại càng kích thích.

Nước dùng ninh từ xương lươn với cá khô. Ngọt tự nhiên. Trong veo. Sợi miến dai mềm, hút đẫm nước dùng. Thêm một ít thịt lươn xào, rau thơm và mắm tôm pha chanh ớt. Chỉ cần húp một thìa đầu tiên. Vị ngọt bùi của lươn, vị thanh mát của rau, cay nồng của ớt quyện hết vào nhau. Không nói nên lời.

Địa chỉ dễ kiếm:

• Miến lươn Oanh – chợ Phát Diệm. Bán từ 6h sáng đến hết trưa. 35-45k/bát.

• Miến lươn Hương – cuối thị trấn Phát Diệm. Đông nhất khoảng 10h trưa. Giá tương tự.

• Khoảng tháng 10 đến 12 âm lịch, lươn béo nhất. Đi vào dịp này mà bỏ qua thì tiếc lắm.

Gỏi cá nhệch Kim Sơn – ăn là nhớ

Nghe kể rằng, cá nhệch ở vùng cửa sông Kim Sơn từng được dâng lên chúa Trịnh trong những dịp lễ lớn. Thịt vừa ngọt vừa dai, làm gỏi ăn là hết ý. Người dân ở đây giữ cách làm truyền thống, tỉ mỉ từng bước.

Cá nhệch sống vùng nước lợ, thân trơn tuột, nhiều nhớt. Nhiều người lần đầu thấy đã ngại. Nhưng ăn rồi thì lại mê. Để làm gỏi, phải cạo nhớt kỹ, thái lát mỏng như tờ giấy, ngâm giấm gừng cho hết tanh. Sau đó vắt thật khô, trộn với thính gạo rang thơm, rau thơm, lạc, vừng.

Cho vào miệng, vị ngọt thanh của cá nhệch bung ra đầu tiên. Kế đến là vị bùi bùi của thính gạo, vị cay nồng của gừng, rồi thơm thơm mùi rau rừng. Vị nào cũng rõ ràng. Chẳng cái nào bị lấn át.

Ở Kim Sơn, món này có ở các nhà hàng ven biển. Nhưng tôi hay ăn tại quán cô Tám gần cửa biển. Một đĩa gỏi tầm 200-250k, đủ cho 2-3 người. Tháng 3 đến 5 âm lịch là mùa cá nhệch đẹp nhất. Thịt chắc. Ngọt hơn hẳn.

Quà mang về – chọn món nào cho người nhận “thích mê”?

Đi ăn chơi ở Ninh Bình, có ai về tay không đâu. Tôi cũng thế. Cứ mỗi lần chuẩn bị quay xe, cái cốp lại độn thêm vài ba túi. Nào cho bố mẹ, cho lũ bạn ở cơ quan, rồi cả mấy đứa hàng xóm. Nhưng mua cho có thì phí. Chọn đúng món, người nhận mới xuýt xoa. Còn mua đại, họ cảm ơn xã giao xong để đó, tiếc cả người lẫn tiền. Dưới đây là mấy thứ tôi thấy ngon thật, ai cũng tấm tắc.

Rượu cần Nho Quan – cứ ngửi thôi cũng thấy núi rừng

Bạn muốn món quà “ra chất”? Rượu cần Nho Quan. Không đùa đâu. Thứ này khác hẳn mấy chai rượu mua ngoài tiệm. Người Mường ở đây nấu bằng gạo, sắn hoặc ngô, ủ trong vò đất, bỏ thêm thảo dược lượm ngoài rừng – lá móc mật, quế, hồi, thảo quả đủ cả. Mở nút ra là thơm phức, không hề có mùi cồn xộc lên như mấy loại rượu pha.

Uống một ngụm, vị nồng lan nhẹ, rồi ngọt hậu ở cuống họng. Ngấm từ từ đấy, chứ không cay xè. Tôi cứ gọi là “thứ rượu biết đi” – uống rồi tự nhiên muốn kể chuyện. Người Mường hay uống bằng ống tre, cả bọn ngồi quây quanh bếp lửa, vừa nhấm vừa hát. Nhưng mua về làm quà thì bạn không cần cầu kỳ thế đâu. Cứ xin chai thủy tinh, họ đóng sẵn giá tầm 70 đến 100 nghìn.

Tôi hay ghé mấy nhà dọc đường vào bản Dù, xã Phú Sơn. Ông Thịnh ngoài đó làm nghề hơn hai chục năm rồi. Hồi trước tôi mua thử vài lần, lần nào cũng đều, không bị pha lẫn. Nhưng ông ấy bảo rằng: phải hỏi loại ủ từ sáu tháng trở lên mới ngon. Ghi lòng đấy nhé.

Nem chua Yên Mạc – miếng nào cũng là nỗi nhớ

Nem chua Yên Mạc, có người quen gọi là nem Yên Mô. Ai tặng món này thì đúng tầm. Tôi còn nhớ ông nội tôi từng kể, nem này ngày trước dâng vua thời Nguyễn. Không phải tự nhiên mà thành tên tuổi đâu. Cả làng Yên Mạc, xã Khánh Thịnh, làm nghề hàng trăm năm, từ đời ông bà tới giờ vẫn giữ bí quyết.

Điều làm nem Yên Mạc khác biệt là vị chua thanh. Không gắt, không chua chát như hàng ngoài chợ. Thịt nạc vai xay nhuyễn, trộn với bì lợn thái sợi, tỏi, ớt, muối tiêu. Cái quan trọng nhất là gói bằng lá ổi. Nhờ lá đó mà nem thơm lạ, màu hồng tự nhiên chẳng cần phẩm.

Ăn thì chấm với tương ớt, hoặc chấm vài lát ớt tươi. Cắn một miếng: chua, cay, giòn, thơm, tất cả đánh nhau trong miệng. Nghiện. Ngon đến đỗi tôi có thể ăn không cần cơm.

Mua về làm quà nhớ dặn người bán gói kỹ. Để chỗ thoáng, ăn trong vòng ba đến năm ngày là đẹp nhất. Đi xa bằng ô tô thì xin thêm đá khô, nem không bị chua gắt đâu. Tôi từng mang ra Hà Nội cho lũ bạn, đến nơi vẫn ngon lành.

Mấy địa chỉ tôi hay mua:

• Cơ sở nem Thanh Hương – làng Yên Mạc, xã Khánh Thịnh, Yên Mô. Một hộp mười cái giá 80 đến 100 nghìn. Họ bán từ sáng sớm tới tối mịt, 6h đến 19h.
• Nem bà Lý – ngay đầu chợ Yên Mô, chiều mới ra. Từ 17h tới 21h là hết sạch. Một cái to cỡ hai ngón tay, chỉ 10 nghìn. Rẻ mà chất.

Thế thôi. Một vài hộp nem, một vài chai rượu cần là bạn đủ quà cho cả họ nhà vợ lẫn họ nhà chồng. Mỗi lần tôi về là ông bà già tôi lại hỏi: “Có nem bà Lý không?” – vậy đấy. Tôi đi Ninh Bình lần nào cũng mua, về phát cho hết, mọi người ăn xong bảo: “Lần sau đi nhớ mua thêm.” Tin tôi đi. Thử đi rồi biết.

Vùng nào ra món ấy, muốn ăn đúng phải biết đường mà đi

Ninh Bình không rộng lắm. Nhưng chỉ cần đi từ huyện này qua huyện khác, món ăn đã khác hẳn. Có những thứ chỉ một vùng mới làm ra chất riêng, sang chỗ khác là vị không còn như vậy nữa. Tôi tổng hợp sẵn mấy món chính, để anh chị đỡ mất công hỏi đi hỏi lại:

• Dê núi – thịt săn, ngọt, thơm, bởi con dê được thả nhởn nhơ trên núi đá quanh năm. Muốn ăn đúng kiểu, phải ra Tràng An, Tam Cốc hay Nho Quan. Đặt cả con mới vui, mới đúng chất nhậu Ninh Bình, hợp với nhóm bạn hay buổi họp mặt gia đình.

• Cơm cháy – giòn rụm, sốt đậm, ăn miếng nào dính miếng đó. Dân địa phương hay bảo vui: “đồ ăn chơi mà tốn cơm”. Món này có khắp nơi, dễ tìm ở Tràng An, Tam Cốc hay thành phố. Ăn vặt được, mua về làm quà cũng được.

• Ốc núi – thịt dai, giòn, vị ngọt khác hẳn ốc đồng bằng. Cảm giác như ăn được cả hơi thở của núi rừng. Nếu ai thích khám phá hoặc dân phượt chính hiệu, cứ tìm mấy nhà hàng sinh thái ở Cúc Phương, Tam Cốc là chuẩn.

• Miến lươn – nước dùng ngọt thanh, thịt lươn béo, bùi. Đặc sản của vùng biển Kim Sơn, nhưng xuống Phát Diệm hay ra thành phố cũng có quán ngon. Sáng sớm mà bát miến lươn nóng hổi, đúng là không gì sánh bằng.

• Gỏi cá nhệch – món này kén người ăn thật, vì làm kỳ công và chỉ ăn trọn vị được ở vùng cửa lợ Kim Sơn. Dân sành thường đánh giá rất cao. Ai muốn thử ẩm thực công phu, cứ ra mấy nhà hàng ven biển là có.

• Rượu cần Nho Quan – nồng, thơm, vị thảo dược thoang thoảng. Đến Nho Quan, Cúc Phương, nếu không nhấp thử một chút thì quá phí. Rồi mua vài bình về nhậu cùng bạn bè hay biếu ông bố, ông chú – ai cũng thích.

• Nem chua Yên Mạc – chua thanh, giòn sật, thơm mùi lá ổi gói bên ngoài. Nhiều người ví nó là “quốc hồn quốc túy” của vùng Yên Mô. Tôi mỗi lần ghé đều mua mang về, vì ăn hoài không ngán.

Đọc xong có thấy rõ không? Mỗi vùng đất là một thứ đặc sản riêng, không trộn lẫn. Đi từ Kim Sơn ngược lên Nho Quan, món ăn cứ thay đổi theo địa hình, hết biển lại đến núi. Chính cái đó mới làm nên chuyện. Không tin ư? Đi một vòng rồi biết.

Ăn thế nào cho sướng cái mồm? Tôi đúc kết vài mẹo

Kỷ niệm nhớ đời nhất của tôi ở Ninh Bình là lần dẫn mấy đứa bạn thân xuống chơi. Tưởng quán dê quen thân, đặt bàn dễ ợt. Ai ngờ cuối tuần, xe cộ chất kín ngoài ngõ, khách đứng chờ ăn như xếp hàng mua vé số. Tức mình, bọn tôi đành tạt vào quán bên cạnh nhai vội đĩa cơm cháy. Cũng ngon đấy. Nhưng không được như dự tính. Ấm ức thật. Từ hôm đó, tôi luyện cho mình vài cái mẹo để mấy chuyến sau không bao giờ thảm hại thế nữa.

Chuyện đặt bàn trước, nghe đơn giản mà tôi xin thề là phải làm. Mấy nhà hàng dê ngon nhất ở khu Tràng An, Tam Cốc, cuối tuần chỗ nào cũng kín mít. Đoàn đông năm bảy người mà không gọi điện trước, tới nơi chỉ có nước bấm bụng ăn tạm hoặc đứng chờ cả tiếng. Gọi sớm vài tiếng, thậm chí một ngày, quán sẽ giữ bàn, lại có thời gian chuẩn bị thịt tươi ngon. Lợi đủ đường. Có những quán bé xíu chỉ năm bảy bàn, không giữ chỗ thì coi như xong.

Thêm cái nữa: hỏi giá trước khi gọi. Đừng ngại. Ninh Bình bây giờ khách du lịch nườm nượp, giá cả đặc sản như dê, nhộng ong hay măng rừng lên xuống như tôm tươi. Hôm nay dê 400 ngàn một con. Mai đã 550. Tôi có thói quen hỏi thẳng: “Món này tính phần hay tính cân? Bao nhiêu tiền?”. Rồi nói luôn số người để họ tư vấn cho vừa. Nhờ cách này mà lúc nào thanh toán tôi cũng chủ động được, không bị hụt hẫng.

Với cơm cháy, nhất định phải xem tận mắt rồi mới móc ví. Ngoài chợ bán la liệt, nhưng không ít loại chiên đi chiên lại nhiều lần, màu thâm thâm, mùi dầu khét khét. Tôi thường ghé mấy cơ sở lâu năm như Hương Quê hay Đức Phát. Miếng cơm cháy ngon phải có màu vàng tươi, xốp như xốp, cầm lên bóp nhẹ là nghe giòn rôm rốp, thơm phưng phức mùi bơ mới. Có đợt vội vàng, tôi cũng bị mấy cô bán hàng ven đường “dụ” mua loại kém chất lượng. Về nhà cắn phát một, cứng đơ như đá. Ăn chả xuôi. Tiếc thúi ruột.

Khoản rau ăn kèm, muốn chuẩn vị thì đừng ngại lên tiếng. Dê mà thiếu lá móc mật, lá chanh non thái chỉ, lá đinh lăng, thì coi như mất nửa cái ngon. Cá nhệch trộn gỏi có làm khéo mấy cũng uổng nếu thiếu kinh giới, tía tô hay húng lủi. Với bún chả nơi đây cũng thế, nước chấm mà tỏi ớt giã không kỹ, ăn cứ như thiếu cái gì ấy. Hồi mới đi, tôi cũng ngại. Giờ thì tôi nói toẹt ra: “Cho em đủ rau ăn như dân địa phương ấy ạ.”. Thế là các chị chủ quán cười xòa, bày thêm nguyên đĩa rau sạch đủ loại.

Nhân tiện nói luôn, đừng thấy mắm tép nặng mùi mà bỏ qua gỏi cá nhệch. Chấm ngập mắm tép vào mới thấy nó thơm hơn tưởng tượng nhiều. Với lại, ai mà xuống Ninh Bình đúng tháng 9, tháng 10 âm lịch, nhất định phải gọi nhộng ong rang lá chanh hoặc xào măng. Nhộng béo múp, thơm lừng. Ăn miếng là nhớ đời. Qua tháng khác, nhộng không có mà giá đắt đỏ, gọi về mà ăn cũng không đã.

Đĩa cơm cháy cháy tỏi Ninh Bình vàng giòn, thường được phục vụ tại các nhà hàng gần Vườn Quốc gia Cúc Phương

Mấy mẹo trên đều từ những lần tôi ăn phải “quả đắng” mà ra. Tóm lại là: ăn đúng quán, gọi đúng món, và hỏi chính người địa phương trước. Đơn giản thế thôi. Nhưng không làm thì coi chừng tiền mất tật mang. Áp dụng rồi, bữa nào tôi cũng thấy ngon trọn vẹn hơn hẳn.

Mấy câu hay hỏi nhất: ăn ở đâu, giá nào, mua gì tránh gì?

Đi tham quan xong thì ăn ở khu nào cho tiện, khỏi phải đi xa?

Ở trung tâm thành phố Ninh Bình, nhất là dọc phố Lê Lợi, Nguyễn Huệ, quán xá san sát. Từ hàng cơm bình dân đến nhà hàng sang trọng đều có. Đi lại cũng dễ.

Còn nếu bạn đang ở Tràng An hay Tam Cốc thì khỏi lo – dọc đường Tràng An và quanh bến thuyền Tam Cốc cũng mọc lên không ít quán ngon. Ăn xong quay ra thăm quan luôn thể, khỏi mất thời gian chạy đi chạy lại.

Nhóm sáu người ăn dê núi một bữa hết bao nhiêu là đủ?

Một mẹt dê đầy đủ 7 món cho sáu người, kèm rau, bún, nước uống, bạn nên chuẩn bị tầm 1 đến 1,8 triệu. Tính ra mỗi người khoảng 200 – 300 ngàn là hợp lý. Tất nhiên còn tùy vào nhà hàng và món gọi thêm – nhậu bia nhiều thì đội lên chút đỉnh. Nhưng bù lại thịt dê ở đây ngon thật sự. Ăn là nghiền.

Mua cơm cháy thế nào cho đúng hàng thật, tránh đồ kém chất lượng?

Có mẹo nhỏ đây: cứ tìm vào mấy cửa hàng đặc sản có tiếng hoặc nhà hàng lớn, đừng ham rẻ ở vỉa hè. Cơm cháy thật khi cắn vào giòn xốp, không cứng khô, màu vàng óng tự nhiên, không bị rỉ dầu mỡ ra ngoài. Nhớ bảo người bán cho thử một miếng trước khi mua – nếu thấy ổn thì xuống tay. Họ bán nhiều, chẳng mất mát gì đâu.

Ngoài dê, cơm cháy, nem chua ra, còn món gì lạ mà ít người biết không?

Ăn sâu vào mới gặp mấy món này: nhộng ong rang lá lốt – hay có ở mấy nhà hàng trong Vườn Quốc gia Cúc Phương, bùi bùi, béo béo, thơm nức. Xôi trứng kiến thì phải đợi mùa xuân mới có. Còn gỏi rau bò khai – rau rừng vị chua thanh, ăn cực bắt cơm, chỉ dân địa phương mới hay gọi. Ai thích khám phá món lạ thì cứ gọi thử, không hối tiếc đâu.

Đi Ninh Bình thời điểm nào vừa đẹp cảnh, vừa ăn uống ngon nhất?

Theo tôi, cứ vào mùa thu (tháng 9 – 11) hay mùa xuân (tháng 2 – 4) là đẹp nhất. Tiết trời se lạnh, ngồi nướng hoặc nhậu ngoài trời với lẩu nóng thì đúng bài. Còn nếu thích ngắm bướm vàng ở Cúc Phương, hãy đi tháng 4 – 5. Trekking xong, gọi ngay mấy món đặc sản ngay trong vườn quốc gia, cũng là một trải nghiệm khó quên.

Đĩa nhộng ong rang lá lốt thơm lừng, đặc sản nổi tiếng của núi rừng Cúc Phương, hạt nhộng vàng ươm

Thế đấy, ăn ở Ninh Bình chỉ có nghiện

Đang ngồi viết mà bụng tôi kêu lên rồi đây. Lẩn thẩn nhớ lại đủ thứ mùi vị: dê núi béo thơm, cơm cháy giòn tan, gỏi cá nhệch chua cay mặn ngọt trộn vào nhau. Càng nghĩ càng thấy đói.

Món nào ở đây chẳng mang theo câu chuyện riêng. Có món gắn với cả một dòng họ, có món chỉ có trong mâm cỗ người làng. Chẳng thứ gì tự nhiên mà ngon được.

Nói thiệt nhé, đừng có phụ thuộc hết vào Google Maps hay mấy trang review trên mạng xã hội. Người Ninh Bình thật thà lắm. Bạn cứ hỏi, họ chỉ liền. Quán nem chua bà Năm ở cuối phố, cơm cháy xóm Địa nổi tiếng hay chõng mắm tép bán đúng giờ chiều – cái gì cũng có người mách.

Nhiều quán ở đây chẳng có biển hiệu. Mở hàng chục năm, khách vẫn xếp hàng dài. Ăn một lần là nhớ. Thế đấy.

Cứ mạnh dạn thử món lạ. Mà tôi dám chắc là về đến nhà, bạn còn thòm thèm cái vị mặn của mắm cáy hay miếng thịt dê tái chanh ngấm sả. Gọi là ám ảnh cũng chẳng ngoa.

Thế nên câu chốt của tôi vẫn thế: đói thì cứ xách xe đi. Đến rồi sẽ rõ. Chẳng cần lên kế hoạch cầu kỳ đâu. Và nhớ một điều: quà vặt bán ven đường mới là chân ái. Tin tôi đi.